Intro
Ik hoop het niet, maar het kan voorkomen dat als u het onderstaande leest, u na een minuut lezen denkt: ,,Waar gaat het eigenlijk over?” Het kan ook voorkomen dat u meedenkend leest en steeds beoordeelt wat u leest en er verder op doordenkt en zo tot inzichten komt waarvan u denkt dat u ze zelf bedacht hebt. De meeste dingen die we in ons leven doen, doen we gelukkig onbewust, maar er zijn momenten van besef, van doordenken, van bewust inzicht en van weten. Als je er goed over nadenkt dan is het feit dat je ergens goed over na kunt denken al een mysterie. We nemen makkelijker aan dat hardware van een computer kan denken dan dat we accepteren dat een weke massa is het hoofd een rol speelt bij het denken. Dat laatste is echter wel duidelijk, maar hoe kan het dan dat je bepaalde dingen beseft. Iets horen of iets zien is nog daar aan toe, maar beseffen dat je iets ziet of je afvragen of hoe je ziet wat je ziet, is toch meer dan alleen waarnemen.
Veel vormen van waarnemen gaan automatisch en onbewust. Als je in een kritieke verkeerssituatie bewust na zou moeten denken over wat je ziet dan is het kwaad geschied en heb je een ongeluk veroorzaakt. Veel vormen van denken gaan gelukkig automatisch. Er is echter ook een vorm van denken dat een groot ‘besefgehalte’ heeft. Denken, voelen en willen zijn mentale, geestelijk handelingen.
In de literatuur over filosofie blijkt dat veel mensen worstelden en worstelen met de vraag of je een onderscheid kunt maken tussen lichaam en geest. Die vraag is geleidelijk terecht gekomen op het bordje van de neurologie die zich bezighoudt met het functioneren van de hersenen.
In dit hoofstuk zal ik een variant op de materialistische visie weergeven, nl.: alles is biologie, maar biologie is niet alles.
Ik heb me ook afgevraagd waarom ik het onderwerp van het bewustzijn als een mysterie beschouw. Dat heeft aan de ene kant te maken met de vraag hoe het mogelijk is dat we met die weke massa in het hoofd kunnen denken. Die vraag is vanuit de wetenschap nog onvoldoende beantwoord. Dat we met onze hersenen denken, is wel duidelijk. Er kunnen ook hersenactiviteiten gemeten worden, maar op de vraag hoe we dan tot abstracte denkprocessen komen en hoe we tot inzicht komen of bewust denken is nog niet goed beantwoord.
Ik zal dat mysterie dan ook accepteren en me vooral afvragen welke vormen van bewustzijn ik zelf ervaar.
Daarnaast heb ik gemerkt dat het denken over het denken bij mij ten diepste te maken zou kunnen hebben met de vraag of ik geheel vrij in mijn denken ben. Als je al met hersencellen denkt, ben je dan niet overgeleverd aan de weke massa en word je denken dan niet geleid door genetica en autonome processen in je hersenen? U kent die uitdrukkingen wel van het type:
-,,Eigenlijk wil ik het niet, maar het gebeurde gewoon.”
-,,Ik ben eigenlijk niet zo en toch heb ik dat gedaan.”
Het is de vraag wat je met het bewustzijn doet en dat betekent dat ik veel aandacht zal besteden aan de deelthema's:
-hebben we als mens wel een vrije wil?
-wat is de rol van het toeval in ons leven?
Het motto van dit hoofdstuk is" De vrije wil is geen gegeven, maar een streven.
| 
